Bir öğrencimin “Romanın anlatıcısı değişse hikâye değişir mi?” sorusunun cevabını, John Steinbeck’in Cennetin Doğusu (1952) romanını ekrana taşıyan Zoe Kazan veriyor. Anlatıcının kimliğinin ve bakış açısının hikâyeyi nasıl şekillendirdiğini gösteren dizi, bir adaptasyon dersi niteliğinde. İyiliğin ve kötülüğün ebedi kardeşliğini anlatan romanın sekizinci bölümünde tanıştığımız Cathy, anlatıcısı olduğu dizinin oyun kurucusu.
Romanın ataerkil yapısını altüst eden dizi
Zoe Kazan, Cennetin Doğusu romanını bire bir ekrana taşımak yerine hikâyenin ataerkil yapısını altüst etmiş. Amerika’nın doğusunda ve batısında yaşayan Hamilton ve Trask ailelerinin hayatlarını paralel anlatan romanda, babalar ile oğulları ve erkek kardeşler başrolde. Connecticut’ta çiftliği olan Cyrus Trask’in ilk ve ikinci karısının, Kaliforniya’da yaşayan Hamilton’ın eşinin hayatlarını pek bilmeyiz.
Aile reislerinin hüküm sürdüğü roman, erkek egemen mitolojiye dayanır. İncil’de cennetten kovulmuş Âdem ve Havva’nın oğlu Kabil, kıskandığı kardeşi Habil’i öldürerek dünyadaki ilk cinayeti işler. Romanda da kötülerin isimleri Cain/Kabil gibi C harfiyle başlar: Cyrus oğullarını disiplin uğruna kırbaçlar; oğlu Charles üvey kardeşi Adam’ı (Christopher Abbott) baltayla öldürmeye kalkar; Adam’ın âşık olup evlendiği Cathy katildir; çiftin isyankâr oğlu Caleb ise ikizi Aron gibi ahlaklı olmak ister.
Zoe Kazan ise 19. yüzyılda geçen hikâyeyi Cathy’nin (Florence Pugh) gözünden anlatarak erkek karakterleri geri plana atmış. Steinbeck’in aksine, hikâye Kuzey Kaliforniya’daki Salinas Vadisi’nde yaşayan İrlandalı göçmenlerle değil, Adam ve Charles kardeşlerin hayatlarını altüst edecek Cathy ile başlar.
Diziyi izlemeden önce okuduğum romanın, Adam’ın şiddete uğramış Cathy ile tanışmasıyla hayat bulduğunu hissettim. Nitekim Kazan, hikâyeyi Salinas Vadisi’nin geçmişi yerine ıssız bir yolda darp edilmiş bir seks işçisiyle başlatarak 19. yüzyıldan bugüne “uygar” ve “özgürlükçü” olduğu düşünülen Amerika’da kadına karşı şiddeti gözler önüne serer. Cathy’yi “yalancı” ve “diğer çocuklardan farklı” olarak tanıtan romanın aksine dizinin açılış sahnesi kanlar içinde yerde sürünen kadına odaklanarak onun mağduriyetini vurgular.
Cathy fail mi mağdur mu?
Romanda “anlatılan” kadın karakter, dizide kötülüğün eril tarihine meydan okuyan bir anlatıcı. Cathy’ye kendi hikâyesini anlatma fırsatı veren dizi, onun topluma karşı savaşmak için şiddete başvurduğunu vurgular. Babasının kırbaçladığı ve annesinin süs bebek gibi davrandığı çocuk, ailesinin evini yakarak özgürlüğünü ilan eder. Cathy, Kaliforniya’ya taşınması için onu zorlayan ve evi terk etmek istediğinde onu tuvalete kilitleyen kocası Adam’a silahla saldırır. Kürtajın yasaklandığı toplumda, istemeden doğurduğu çocuklarını terk eder. Dizi, karakteri vicdansız bir anne olarak yaftalamak yerine çocukken istismar edilmiş bir kadının ayakta kalma mücadelesini anlatır.
Cathy’nin hem fail hem de mağdur olduğu dizide, iyi ve kötü arasındaki ayrımlar romandan daha bulanık. Kardeşini öldüren Kabil’i andıran Charles (Mike Faist), dizide romandakinden daha derin bir karakter. Yeni evli çift Adam ve Cathy’yi tren istasyonunda uğurladığı sahnede, kardeşinin karısına olan hislerini örtmeye çalışır. Yüz ifadesindeki acı, sevgi, özlem ve kıskançlık birbirine karışır. Dizide beni etkileyen, “kötü” addedilen Charles. Karısının arzularını önemsemeyen ve sinirlendiğinde “hasta” dediği kadını yere iten Adam’ın, genelevdeki zorba erkeklerden pek farkı yok. Karısının ve bebeğinin onun dokunuşundan rahatsız olduğu dizide Adam iyiden ziyade silik ve hatta tiksindirici bir karakter.
Cathy, son bölümlerde geçmişin hayaletleriyle konuşur. 19. yüzyılda geçen, 1952’de basılan, 2026’da diziye uyarlanan Cennetin Doğusu (East of Eden) şiddet tarihinin tekerrürden ibaret olduğunu gösteriyor. Cathy’yi, cennetten kovulan Havva gibi günah keçisine çeviren romanın ataerkil kurgusunu bozan diziyi izleyin.
Romandaki “Timşel” kavramı ve özgür irade üzerine yazım haftaya T24’te.
