Keats’ten Kristeva’ya “çirkin”
“Güzellik gerçektir, gerçek güzelliktir.” yazar İngiliz şair John Keats “Bir Yunan Vazosuna Övgü” (1819) adlı şiirinde. Bu satırların büyüsüne kapılsak da güzelliği Batı medeniyetiyle özdeşleştiren şiir politiktir. Şiirde övülen vazodaki iki beyaz, aristokrat ve genç sevgilidir. Her daim kalpleri çarpsa da hiçbir zaman kavuşamayacak çift, ebedi aşkın sembolüdür. Gerçek de güzellik de Batı kültürüdür.
Sıfatlar ikilikten beslenir. Güzelliği hayal etmemiz için çirkin gereklidir. Julia Kristeva, Powers of Horror: An Essay on Abjection (1980) adlı kitabında bazı nesneleri, canlıları, gelenekleri ve giyim tarzlarını “iğrenç” ya da “çirkin” kılanın ataerkil toplum olduğunu yazar. Toplumda “uygun” ve “münasip” olmayan çirkindir.
Çirkin ördek yavrusu ve Külkedisi buluşması
Çirkin dizisinde Meryem (Derya Pınar Ak), ailesiz ve kimsesiz olduğu için “çirkin.” “Benim gibi öksüzlerin doğum günü kutlanmaz. Hediye alınmaz.” der. Onu büyüten Cennet’in evinde annesiz babasız büyüyen genç kız ötekileştirilir. Evde sığıntı olarak görülen Meryem hiçbir zaman aileden olamaz.
Kardeş gibi büyüdüğü ve aşık olduğu Kadir (Çağlar Ertuğrul), Meryem’in güzelliğini daha ilk görüşte fark eder. Kadir’in annesi Cennet, Meryem’in saçlarını kısacık kesip onu oğlan çocuğuna benzetse de kızın güzelliğini örtemez. Kadir, aralarına mesafe koymak ve kendini ondan uzak tutmak için Meryem’i “çirkin” olarak adlandırır.
Lale, nişanlısı Kadir’in yanından ayırmadığı Meryem’e üstüne basa basa “çirkin” derken ona “yerini bil” mesajını verir. “Dünya güzeli” kadına çirkin dedikçe kendisinin makbul eş olduğunu vurgular.
Ökkeş’e (Çetin Tekindor) göre oğlunun kumarbazlığından çok küpesi çirkin. Oğlunu “adam etmek” için saçlarını kestirir ve küpelerini çıkarttırır. “Babamı kızdırmanın bedelini tipimle ödedim. […] Yüzümü çıplak hissediyorum.” der Engin. Toplumda aykırı görülen ehlileştirilir.
Asıl çirkin olan, Lale’yi canlandıran Başak Gümülcinelioğlu’nun yeteri kadar zayıf olmadığına dair aldığı eleştiriler. Yeni anne olmuş bir oyuncunun sosyal medyada uğradığı zorbalık kabul edilemez. Maalesef kadınlar, yetenekleri yerine dış görünümleri üzerinden değerlendirilir.
Çirkin, Külkedisi’nden Çirkin Ördek Yavrusu’na uzanan bir masal. Külkedisi’nin kötü üvey annesi ve üvey kardeşleriyle farklı görünüşü yüzünden dışlanan ördek bir araya gelmiş. Meryem, evde hizmetçi gibi davranılmasına, “Bir işi de doğru yap.” diyerek hor görülmesine, ceza olarak saçının kesilmesine asla itiraz etmez. Cennet’in yaşattığı cehenneme sabırla katlanır.
Çirkin, Delikanlı ve Sevdiğim Sensin
Çirkin, Delikanlı ve Sevdiğim Sensin dizilerinin ürkek, fedakâr, “tertemiz kalabilmiş” genç ve güzel kadınları tam bir ataerkil fantezi. Bakire Meryem, Meryem Ana gibi saflığı, masumiyeti ve merhameti simgeler. Viktorya döneminin “Evin Meleği” hayali, günümüz dizilerinde de hâkim.
Bu sezon harem fantezisi popüler. Erkekler karıları, nişanlıları ya da sevgilileriyle hep birlikte aynı evde yaşar. Sevdiğim Sensin’de Erkan’ın karısı ve nişanlısı bir süreliğine aynı evin bitişik odalarında kalır. Çirkin dizisinde ise gazino işleten Kadir, karısı Meryem’in yanında nişanlısı Lale’yi öper. Çift eşliliği normalleştiren Halef, diğer dizilere öncü oldu.
Çirkin dizisindeki “Bazen en büyük yanlışı kader düzeltir.” duvar yazısı, kadınları pasifliğe iter. Hikâyelerdeki prensesler gibi sabırla beyaz atlı prenslerini beklemeleri mesajı verilir. Oysa biz Yargı’daki Avukat Ceylin gibi tuttuğunu koparan ve hayallerini çalışarak gerçekleştiren kadın karakterler görmek istiyoruz.
Yüz ifadesinde acımasızlıkla merhameti buluşturan Nur Sürer ne kadar başarılı olsa da iyi oyuncular hatırına kaderci bir Külkedisi masalı izlenir mi?
